Van honderden losse problemen naar één nationale aanpak
Inleiding:
Dit document beschrijft hoe we samen kunnen komen.
📅 Datum: 08-09-2025
🌐 Website: www.tussenlinksenrechts.nl
✉️ Contact: info@tussenlinksenrechts.nl
ℹ️ Alle inhoud is opgezocht o.a. via ChatGPT en betrokken burgers
Is het niet tijd dat álle partijen hun expertise inzetten om Nederland écht vooruit te helpen?
Eén regering kan nooit honderden crisissen oplossen — maar samen kunnen we 18 miljoen Nederlanders wél uit deze ellende halen.
1. Nederland op Drift: – Kunnen alle partijen eindelijk de moed vinden om écht samen te werken – niet voor de bühne, maar voor het land? We weten allemaal dat er genoeg urgente uitdagingen liggen, waarbij iedere partij haar eigen expertise kan inzetten om problemen op te lossen. Daarmee worden ze automatisch zichtbaar, relevant én verantwoordelijk – zonder dat ze met elkaar hoeven te ruziën om aandacht, want er is meer dan genoeg te doen om gezien en gehoord te worden.
Nederland staat op een kantelpunt. Zelden in onze moderne geschiedenis was de kloof tussen de problemen die het land teisteren en het vermogen van de politiek om ze op te lossen zó groot. We hebben niet te maken met één crisis, maar met een opeenstapeling van tientallen, misschien wel honderden crises die elkaar versterken en verlengen: woningnood, zorgtekorten, klimaat, stikstof, migratie, defensie, bestaanszekerheid, energie, onderwijs, digitalisering. Het is een eindeloze lijst die bij elke verkiezingsronde langer wordt.
En ondertussen verliest de burger het vertrouwen. Volgens Ipsos (juni 2025) vertrouwt nog maar 25 procent van de Nederlanders de Tweede Kamer, en slechts 21 procent de politici. Een historisch dieptepunt. Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) bevestigt dit beeld: zes op de tien Nederlanders vinden dat de politiek niet opkomt voor mensen zoals zij. De democratische legitimiteit van het huidige systeem wankelt.
Wat pijnlijk duidelijk wordt: ons parlementaire model, ooit een bron van consensus en stabiliteit, is vastgelopen. Verkiezingen leveren steeds meer partijen op — 17 in de Kamer in 2021, een recordaantal — maar in plaats van meer vertegenwoordiging leidt dit tot verlamming. Het kabinet-Rutte IV had 271 dagen nodig om te formeren, de langste formatie ooit. In die negen maanden lag beleid grotendeels stil, terwijl crises zich verder verdiepte. In plaats van oplossingen kregen burgers vertraging en stilstand.
Nederland verkeert niet in een democratische luxe, maar in een bestuurlijke noodtoestand. Het huidige systeem kan de veelheid aan problemen simpelweg niet meer aan.
2. Analyse – Een systeem dat kraakt
Versplintering als verlamming
Waar andere landen met twee of drie dominante partijen werken, telt Nederland inmiddels bijna veertig partijen die meedoen aan verkiezingen. Dat zou een rijkdom aan ideeën moeten opleveren. In de praktijk betekent het: meer profilering, meer concurrentie, meer strijd om media-aandacht. Partijen zoeken extremere standpunten om op te vallen, en de media versterken dat door vooral conflict en spanning te belichten. Resultaat: polarisatie.
Wantrouwen als voedingsbodem
Elke verkiezing belooft een frisse start, maar de teleurstelling is structureel. Coalitieakkoorden zijn per definitie compromissen waar niemand zich volledig in herkent. Burgers horen hun partijen beloven dat het anders zal gaan, maar zien vervolgens hoe diezelfde partijen inruilen, afzwakken of blokkeren. De cynische reactie “ze doen toch allemaal hetzelfde” wordt waarheid door herhaling.
Het Ipsos-onderzoek van juni 2025 laat zien hoe diep die kloof inmiddels is: 56% van VVD-stemmers wil absoluut niet samenwerken met GroenLinks-PvdA. Aan de andere kant wil bijna de helft van linkse kiezers nooit een kabinet waarin de PVV verantwoordelijkheid draagt. Dit zijn geen verschillen van nuance meer. Dit is een wij-zij-mentaliteit die in beton lijkt gegoten.
Politieke cultuur van uitstel
Elke 100.000 woningen die niet gebouwd worden, kosten miljarden extra aan huursubsidies en productiviteitsverlies. Elke tien jaar uitstel van klimaatmaatregelen kost volgens het Planbureau voor de Leefomgeving miljarden extra door schade en herstel. Tekorten in de zorg leiden tot langere wachttijden, waardoor meer mensen uitvallen en afhankelijk worden van uitkeringen. Uitstel wordt duurder dan uitvoering.
Permanente verkiezingsstand
Politiek is een cyclus van vier jaar, maar de logica van peilingen en media maakt dat partijen eigenlijk permanent campagne voeren. Elk compromis wordt gewogen op electorale winst of verlies, elke samenwerking gezien als verraad. In dit klimaat wordt niemand meer beloond voor samenwerking of lange termijn.
Het gevolg: Nederland leeft onder permanente stress. Burgers voelen zich buitengesloten, instituties worden gewantrouwd, en het idee dat “Den Haag” problemen kan oplossen is bij velen al verdwenen.
3. Visie – Van Versplintering naar Verbinding
Nederland zit vast in een politiek systeem dat niet meer past bij de tijd. Wat ooit ontworpen was voor een overzichtelijk speelveld met enkele grote partijen, is veranderd in een landschap van versnippering: tientallen fracties, eindeloze campagne-modus, en een debatcultuur waarin media-polarisatie de boventoon voert. Het resultaat? Stilstand, wantrouwen en korte-termijnpolitiek.
We hebben geen tijd meer voor spelletjes. Wat Nederland nodig heeft, is een koerswijziging – geen cosmetische correctie, maar een fundamentele reset van hoe we samenwerken in de politiek.
De oplossing heet: Regering van Nationale Eenheid (RvNE).
Een kabinet waarin álle gekozen partijen verantwoordelijkheid dragen – niet omdat ze het over alles eens zijn, maar omdat ze allemaal medeverantwoordelijk zijn voor het bestuur van het land. Elke partij krijgt de kans om bij te dragen op de thema’s waar ze expertise of draagvlak voor hebben. Niet langer vier partijen die zich maandenlang opsluiten in achterkamertjes terwijl de rest toekijkt en commentaar levert. Geen coalitie tegenover oppositie, maar één politiek team dat samenwerkt aan oplossingen voor het hele land.
De RvNE maakt het onmogelijk om je te verschuilen achter oppositie-retoriek of de schuld te schuiven op ‘de ander’. Iedereen doet mee, iedereen is aanspreekbaar, en het landsbelang staat centraal. Niet langer politiek als wedstrijd, maar politiek als collectieve verantwoordelijkheid.
4. Internationale Voorbeelden
Buitenlandse en historische voorbeelden – Het kán, het hééft gewerkt
Wie denkt dat een Regering van Nationale Eenheid een abstract of naïef idee is, vergeet hoe vaak deze vorm van samenwerking in de geschiedenis heeft bewezen een land te kunnen redden, hervormen of verenigen. Juist in tijden van diepe crisis zijn het regeringen van nationale eenheid geweest die stabiliteit, daadkracht en legitimiteit wisten te combineren.
🇳🇱 Nederland: Kabinet-Gerbrandy (1940–1945)
Tijdens de Tweede Wereldoorlog bestuurde een kabinet van nationale eenheid Nederland vanuit Londen. Ondanks ideologische verschillen (ARP, RKSP, SDAP, CHU, Liberalen) werkten de partijen samen aan herstelplannen, wederopbouw en bestuurlijke continuïteit. De politieke lijn was duidelijk: land voor partij, wederopbouw voor ideologie. Dit model vormde later de basis voor de verzorgingsstaat.
🇩🇪 Duitsland: Grote Coalitie CDU–SPD (1966–1969)
In 1966 kwam Duitsland in een economische recessie terecht. Een ‘Große Koalition’ tussen de christendemocratische CDU/CSU en sociaaldemocratische SPD werd gevormd — ongekend in naoorlogs Duitsland. Onder kanselier Kiesinger en vicekanselier Willy Brandt voerde de coalitie ingrijpende hervormingen door in onderwijs, rechtspraak en defensie, en werd een grondwettelijke hervorming van de Bondsraad gerealiseerd.
🇬🇧 Verenigd Koninkrijk: Churchill’s Oorlogskabinet (1940–1945)
Na de dramatische start van WOII vormde Winston Churchill een kabinet van nationale eenheid, met ministers van Labour, Conservative én Liberal. Het kabinet kreeg breed draagvlak, en leidde het VK door de zwaarste fase van de oorlog. Geen verkiezingsretoriek, maar volledige focus op overleven en mobiliseren.
🇮🇱 Israël: Regering van Nationale Eenheid (1984–1988)
Na electorale patstelling en hoge inflatie vormden de rivaliserende Likud en Alignment-partijen een regering met roulerend premierschap tussen Shimon Peres en Yitzhak Shamir. De samenwerking leidde tot de succesvolle bestrijding van hyperinflatie, economische sanering en hervorming van het belastingstelsel.
🇿🇦 Zuid-Afrika: Regering van Nationale Eenheid (1994–1996)
Na het einde van de apartheid vormde Nelson Mandela’s ANC een eenheidsregering met de National Party en de Inkatha Freedom Party. Deze samenwerking leidde Zuid-Afrika vreedzaam naar democratie, stabiliteit en constitutionele hervorming. Een model van morele en bestuurlijke grootsheid.
Leiderschap in tijden van nationale nood
Wat deze nationale eenheidsregeringen verbindt, is niet hun politieke kleur, maar hun besef van verantwoordelijkheid. De leiders van deze samenwerkingen stonden niet bekend om lafheid of compromissen, maar om hun vermogen boven partijbelang uit te stijgen:
- Pieter Sjoerds Gerbrandy leidde Nederland in ballingschap en legde de bestuurlijke basis voor de wederopbouw.
- Winston Churchill smeedde een kabinet dat oorlog kon winnen, niet verkiezingen.
- Willy Brandt en Kurt Georg Kiesinger hervormden Duitsland met wederzijds respect in plaats van ideologisch vuur.
- Shimon Peres en Yitzhak Shamir wisten elkaar op te volgen zonder het land te verdelen.
- Nelson Mandela nodigde zijn voormalige tegenstanders uit in zijn kabinet — en bouwde daarmee een natie op puin.
Deze mannen toonden dat ware politieke moed niet zit in het verdedigen van je achterban, maar in het dienen van het algemeen belang — juist als dat betekent samenwerken met je ideologische tegenstrevers.
De leiders van toen stonden voor uitdagingen die ons vandaag pijnlijk bekend voorkomen: diepe verdeeldheid, systeemcrises, maatschappelijke onzekerheid en urgentie die elke uitstel onacceptabel maakt. Zij kozen — ondanks soms bittere tegenstellingen — voor nationale eenheid. Niet omdat ze het eens waren, maar omdat het móést. Omdat het land hen opriep tot verantwoordelijkheid boven partij. Tot moed boven marketing.
Nederland bevindt zich vandaag in een andere context, maar met dezelfde essentie: een samenleving die kraakt onder structurele problemen, een politiek die zichzelf verlamt door versnippering, en een bevolking die snakt naar richting, betrouwbaarheid en resultaat.
De parallellen zijn te sterk om te negeren. Net als toen is er nu een unieke kans én plicht om over ideologische grenzen heen te besturen. Niet voor altijd. Niet voor alles. Maar voor wat telt. En voor zolang het nodig is.
Zij deden het omdat het moest. Wij kunnen het doen omdat het werkt.
5. Plan – Van de top 500 problemen / uitdaging naar vier jaar oplossingen en rust voor 18 miljoen nederlanders
Nationale Probleemlijst
We beginnen niet met een vage regeeragenda, maar met een publieke lijst van 101 urgente problemen die opgelost moeten worden. Denk aan:
- Woningnood (tekort van 400.000 huizen).
- Zorgcapaciteit (wachttijden met 30% verkorten).
- Klimaatdoelen (55% reductie CO₂ in 2030).
- Stikstofaanpak met gebiedsgerichte oplossingen.
- Migratie met humane opvang én regie.
- Bestaanszekerheid: armoede terugdringen, toeslagenstelsel hervormen.
- Defensie-uitgaven naar NAVO-norm.
- Onderwijs: 10.000 extra leraren.
De voortgang op deze lijst wordt jaarlijks gemeten en publiek gerapporteerd. Geen loze beloften, maar een meetbaar traject.
Portefeuilleverdeling
Iedere partij krijgt één of meerdere domeinen die passen bij hun expertise. Dit wordt niet bepaald door achterkamertjespolitiek, maar door een transparante verdeling op basis van inhoud. Het resultaat: duidelijkheid voor burgers en verantwoordelijkheid voor partijen.
Snelle start in plaats van lange formatie
Geen 271 dagen onderhandelen, maar een crisisakkoord dat binnen enkele weken staat. De prioriteitenlijst is leidend, niet het partijbelang. Zo kan een regering binnen een maand effectief aan de slag.
Financiële dekking
De aanpak van 101 problemen kost geld, maar bespaart ook miljarden:
- Besparing door snellere besluitvorming: €7–11 miljard per jaar.
- EU-fondsen voor klimaat en digitalisering: €3–5 miljard.
- Hervorming toeslagenstelsel: €2 miljard.
- Extra belastingopbrengsten door hogere groei: €2–3 miljard.
Totale dekking: realistisch en verantwoord, met steun van CPB-analyses en internationale voorbeelden.
Werkgroepen van Kamerleden – het Hart van Nationale Eenheid
Een Regering van Nationale Eenheid vraagt om meer dan een andere samenstelling van het kabinet. Het vereist een fundamentele cultuurverandering in het parlement zelf. De Tweede én Eerste Kamer moeten stoppen met denken in fracties en beginnen met denken in verantwoordelijkheden.
Daarom vormen werkgroepen van Kamerleden de spil van dit nieuwe model. Geen losstaande commissies die elkaar tegenwerken, maar thematische werkgroepen waarin inhoud vooropstaat en samenwerking de norm is. Hier komen politieke tegenpolen samen om te bouwen in plaats van te botsen.
Deze werkgroepen bestaan uit een mix van zittende, voormalige én toekomstige Kamerleden. Zo benutten we eindelijk de volledige rijkdom van politieke ervaring en talent:
- Zittende Kamerleden brengen de actuele dossiers, de politieke verhoudingen en het mandaat van de kiezer.
- Voormalige Kamerleden voegen iets toe dat nu systematisch verloren gaat: het collectieve geheugen van het parlement. Ze kennen de valkuilen, de terugkerende fouten en de lessen van het verleden.
- Nieuwe en aankomende Kamerleden brengen frisse ideeën, een sterkere band met jongere generaties en een vernieuwende blik op oude vraagstukken.
In deze werkgroepen benutten we elkaars expertise in plaats van elkaar te bevechten op inhoud. De tijd die nu verloren gaat aan strategisch getouwtrek, schijndebatten en mediaframes, wordt voortaan besteed aan serieuze samenwerking en concrete oplossingen.
Van energieverspilling naar resultaat.
Deze structuur maakt het ook mogelijk om eindelijk grip te krijgen op grensoverschrijdende thema’s — van klimaat en digitalisering tot migratie en Europese samenwerking. In plaats van halfbakken compromissen of eindeloos uitstellen, kunnen werkgroepen met de juiste samenstelling wél sturen op lange termijn, dwars door kabinetsperiodes heen.
De werkgroep wordt zo de plek waar politieke verdeeldheid niet wordt weggepoetst, maar wordt omgezet in constructieve kracht.
Geen vrijblijvend overlegorgaan, maar het kloppend hart van een nieuw politiek tijdperk.
Werken in thematische clusters
Elke werkgroep richt zich op een concreet thema, bijvoorbeeld:
- Wonen & Ruimtelijke Ordening
- Zorg & Bestaanszekerheid
- Klimaat & Energie
- Onderwijs & Arbeidsmarkt
- Veiligheid & Migratie
- Landbouw & Voedselvoorziening
Binnen zo’n cluster werken Kamerleden van alle partijen samen, mét experts uit de samenleving. Het doel: niet debatteren óver problemen, maar plannen maken mét oplossingen.
Institutioneel geheugen benutten
In het huidige systeem gaat veel kennis verloren. Kamerleden komen en gaan, dossiers zijn te complex, en de waan van de dag overheerst. Werkgroepen voorkomen dat telkens opnieuw het wiel wordt uitgevonden.
Nieuwe rol voor oppositie en coalitie
In deze werkgroepen verdwijnt de klassieke tegenstelling. Niemand is alleen “voor” of “tegen”. Iedereen draagt verantwoordelijkheid. Oppositie wordt inhoudelijk en thematisch: een partij kan kritisch zijn binnen een domein waar zij niet de leiding heeft, maar kan tegelijkertijd constructief bijdragen aan andere thema’s.
Transparantie en betrokkenheid van burgers
De werkgroepen werken zichtbaar en transparant:
- Jaarlijkse publieke voortgangsrapporten over de 101 problemen.
- Openbare hoorzittingen waarin burgers en maatschappelijke organisaties hun inbreng kunnen doen.
- Livestreams en interactieve platforms zodat burgers kunnen volgen en meepraten.
De werkgroepen zijn de ruggengraat van de Regering van Nationale Eenheid. Zij maken samenwerking concreet, benutten alle expertise die Nederland heeft, en zorgen dat kennis niet verloren gaat
5. Slot – De Keuze die We Nu Moeten Maken
Nederland staat op een kruispunt. Niet in abstracte zin, maar tastbaar, zichtbaar, voelbaar in het dagelijks leven van miljoenen mensen. Te veel problemen zijn te lang genegeerd, doorgeschoven of afgekocht met halve maatregelen. En steeds opnieuw blijkt: het huidige politieke model is niet in staat om die problemen structureel aan te pakken.
We weten inmiddels dat het niet werkt.
De geschiedenis van de afgelopen twintig jaar laat het keer op keer zien:
- Reken maar uit hoeveel dagen er zijn verspild aan eindeloze kabinetsformaties.
- Tel het aantal akkoorden dat onder druk in elkaar is geflanst om wankele coalities overeind te houden.
- Kijk naar het tempo waarin wetten sneuvelen, plannen worden teruggedraaid en beleid op drijfzand gebouwd blijkt.
De bewijzen liggen op tafel:
- We hebben te veel problemen. Van woningnood tot stikstof, van zorginfarct tot onderwijstekorten, van personeelsschaarste tot digitale veiligheid.
- Die problemen zijn met elkaar verweven. Je kunt het ene niet oplossen zonder het andere aan te pakken. Het is geen optelsom van dossiers — het is een kluwen die samenwerking vereist.
- We hebben samen wél de kennis in huis. Geen enkele partij, geen enkele ideologie of stroming kan dit land in z’n eentje uit de modder trekken. Maar samen beschikken we over een ongekende rijkdom aan ideeën, ervaring, deskundigheid en maatschappelijke steun.
- We hebben nooit genoeg mensen om dit versnipperd te doen. De capaciteit van ambtenaren, Kamerleden, ministeries, uitvoeringsorganisaties en publieke instellingen is al opgerekt tot het uiterste. Verspilling van tijd en energie aan partijpolitieke spelletjes is niet langer alleen dom — het is gevaarlijk.
- Als we zo doorgaan, moet het land permanent onder stress blijven leven. Permanente crisis als normaal: dat is het voorland als we niets veranderen. Een samenleving die van incident naar incident hobbelt, zonder ruimte voor herstel, rust of vooruitgang.
De Morele Plicht tot Samenwerking
Een Regering van Nationale Eenheid is geen prestigeproject. Het is een ethische keuze. Een rationele, praktische en noodzakelijke stap richting bestuurlijke volwassenheid.
Politieke leiders moeten eindelijk durven toegeven: het oude model is uitgewerkt. Geen enkele partij heeft “het grote plan”. Maar samen hebben we wel alles wat nodig is:
- De expertise om inhoudelijk keuzes te maken
- De achterbannen om draagvlak te creëren
- De legitimiteit om moeilijke besluiten te nemen
Het Manifest – Samen uit de Crisis
De keuze is helder. En de tijd van uitstellen is voorbij.
Optie 1: Doorgaan zoals nu
- Formatietrajecten die bijna een jaar duren
- Coalities die elkaar gijzelen
- Oppositie die vanaf de zijlijn schreeuwt
- Vertrouwen dat blijft dalen
- Problemen die zich opstapelen tot ze onoplosbaar lijken
Optie 2: Kiezen voor samenwerking
- Een Regering van Nationale Eenheid waarin álle partijen meedoen
- Elk hun verantwoordelijkheid, elk op hun sterkste thema’s
- 101 urgente problemen die niet alleen benoemd, maar aangepakt worden
- Een politiek model dat werkt voor de toekomst in plaats van uit het verleden
De Oproep is Duidelijk:
- Aan politieke partijen: Zet electorale profilering aan de kant. Pak de verantwoordelijkheid waar kiezers om vragen.
- Aan Kamerleden: Werk samen in werkgroepen over partijgrenzen heen. Jullie zijn gekozen om op te lossen, niet om te blokkeren.
- Aan burgers: Blijf druk zetten. Eis samenwerking, eis bestuur, eis volwassen politiek.
- Aan media: Stop met alleen het conflict belichten. Toon ook de constructie, het compromis, het serieuze werk dat buiten de camera gebeurt.
Eindbeeld – Nederland Weer Vooruit
Nederland was ooit gidsland. We waren pioniers in zorg, onderwijs, infrastructuur, mensenrechten en innovatie. Dat kunnen we opnieuw zijn. Maar dan moeten we één ding doen wat we al te lang uitstellen: samenwerken.
Een Regering van Nationale Eenheid kan binnen één regeerperiode het verschil maken. Geen wonderen, geen loze beloftes, maar concrete daden.
- Geen 271 dagen onderhandelen — maar 271 dagen bouwen.
- Geen wij-zij-politiek — maar één team, één missie, één land.
- Geen permanente crisismodus — maar rust, richting en resultaat.
Een Regering van Nationale Eenheid is geen droombeeld. Het is een werkbaar plan. Een noodzakelijke stap. Een kans die we nu moeten grijpen — niet morgen, niet over vier jaar. Nu.
Als we willen dat Nederland vooruitgaat, moeten we ophouden elkaar te bevechten.
En beginnen dit land samen te bouwen.
Voor 18 miljoen mensen.
Voor de toekomst.
Voor ons allemaal.